Natuurschoonwet 1928: in vogelvlucht

Kort antwoord

De Natuurschoonwet 1928 (NSW) geeft eigenaren van een gerangschikt NSW-landgoed fiscale voordelen bij de schenk- en erfbelasting, de overdrachtsbelasting, box 3 en de OZB, in ruil voor het 25 jaar in stand houden van het natuurschoon. Stel je het landgoed open voor publiek, dan kan de erf- en schenkbelasting zelfs volledig wegvallen. Verlies je de status binnen 25 jaar, dan komt de fiscus alsnog langs.

Wat is de Natuurschoonwet 1928?

In de jaren twintig kwam er een probleem onder de aandacht: bij vererving of schenking van een landgoed moest er in één keer een groot bedrag aan belasting worden betaald. De liquiditeitsproblemen die deze verplichtingen veroorzaakten, waren één van de voornaamste oorzaken dat landeigenaren delen van hun landgoed begonnen te verkopen.

Om deze versnippering tegen te gaan, werd de Natuurschoonwet (NSW) in 1928 ingevoerd. Het idee was een fiscale tegemoetkoming in ruil voor instandhouding voor ongeveer één generatie. De tegemoetkoming bestaat uit twee soorten: eenmalige faciliteiten op het moment van overgang en jaarlijkse faciliteiten.

In dit eerste artikel van de drieluik gaan we in een vogelvlucht in op wat de NSW is, wanneer een NSW-landgoed kwalificeert en welke fiscale voordelen de Natuurschoonwet kan bieden.

Wanneer kwalificeert een landgoed voor de Natuurschoonwet?

De voordelen zijn gekoppeld aan het landgoed. Voordat aanspraak gemaakt kan worden op deze voordelen, moet het landgoed eerst “gerangschikt” worden. Deze rangschikking gaat niet vanzelf. Een landgoed dient daarvoor aan vier basiseisen te voldoen:

• het is minstens vijf hectare groot;
• het vormt één aaneengesloten geheel;
• het is voor minstens 30% bezet met bos of natuur;
• het gebruik tast het natuurschoon niet aan.

Afwijkend hiervan kunnen ook kleinere aanleun- of samenwerkingslandgoederen met een oppervlakte van één tot vijf hectare gerangschikt worden. Hiervoor geldt echter wel de zwaardere eis van ten minste 50% bos- of natuurbezetting.

Sinds het Rangschikkingsbesluit van 2021 is het niet meer mogelijk om een landgoed te laten kwalificeren op basis van enkel een plan voor natuur. De natuur moet al gerealiseerd zijn op het moment van de aanvraag. Daarbij tellen natuurterreinen pas mee vanaf een halve hectare.

Hoe vraag je rangschikking onder de Natuurschoonwet aan?

Belangrijk: rangschikking gaat niet vanzelf. Je vraagt de rangschikking aan bij RVO. Dat kan het hele jaar door, waarna RVO de beschikking afgeeft namens de ministers van LNV en Financiën. Niet alleen eigenaren, maar ook vruchtgebruikers en erfpachters komen hiervoor in aanmerking.

RVO beoordeelt de aanvraag samen met de Belastingdienst en de provincie, met inachtneming van een termijn van 16 weken. Het gehele proces van rangschikking kan echter 12 maanden duren. Het is daardoor aan te raden om de aanvraag te doen vóórdat het landgoed wordt geleverd.

Is dat niet gelukt, dan kan de vrijstelling van de overdrachtsbelasting alsnog worden toegepast, mits de aanvraag vóór de verkrijging is ingediend en een kopie hiervan aan de leveringsakte wordt gehecht.

Welke fiscale voordelen heeft een NSW-landgoed?

De rangschikking kan in beginsel voordelen verschaffen bij vier belastingsoorten. Twee hiervan spelen op het moment van overgang, terwijl de andere twee jaarlijks van toepassing zijn. Wordt het landgoed gehouden door een BV of stichting, dan kan daarnaast de vrijstelling van de vennootschapsbelasting voor zogenoemde NSW-lichamen relevant zijn.

Natuurschoonwet en schenk- en erfbelasting

De Natuurschoonwet kan bij vererving of schenking van een gerangschikt landgoed een belangrijk fiscaal voordeel opleveren. Wie breder wil weten hoe de schenkbelasting en vrijstellingen werken, leest ook ons artikel over belastingvrij schenken.

Natuurschoonwet en overdrachtsbelasting

Bij verkrijging van een gerangschikt landgoed kan onder voorwaarden een volledige vrijstelling van overdrachtsbelasting gelden. De NSW-vrijstelling staat naast andere vrijstellingen binnen de overdrachtsbelasting. Bij overdracht binnen een familiebedrijf kan bijvoorbeeld ook de vrijstelling van overdrachtsbelasting bij bedrijfsopvolging relevant zijn.

De keerzijde van de Natuurschoonwet: 25 jaar

De faciliteiten zijn voorwaardelijk, en de wet kent twee eisen die in de praktijk vaak door elkaar lopen.

De instandhoudingseis houdt in dat het landgoed 25 jaar gerangschikt blijft. Verliest het binnen die termijn zijn status, dan wordt de volledige buiten invordering gebleven belasting alsnog geïnd, mét invorderingsrente.

De bezitseis houdt in dat je het landgoed 25 jaar in eigendom houdt. Draag je het binnen die termijn over onder bezwarende titel, dan wordt naar rato afgerekend, waarbij voor elk vol jaar dat je het hield 1/25 van de claim wegvalt, maar zonder rente.

Veelgestelde vragen over de Natuurschoonwet

Kan ik een landgoed in het buitenland laten rangschikken?

Ja, mits het in een andere EU-lidstaat ligt, of in een staat waarmee Nederland gegevens uitwisselt, én een wezenlijk onderdeel vormt van het Nederlands cultureel erfgoed. Een buitenlands natuurgebied zonder die band kwalificeert niet.

Moet ik mijn landgoed openstellen voor publiek?

Nee. Openstelling is niet verplicht; dat vergroot alleen het voordeel in de schenk- en erfbelasting, van heffing over de halve bestemmingswaarde naar nihil. De vrijstelling in box 3 en de overdrachtsbelasting hangen er niet van af.

Geldt de Natuurschoonwet ook als ik een landgoed koop?

Deels. De vrijstelling van overdrachtsbelasting geldt bij elke verkrijging, dus ook bij aankoop, en de box 3-vrijstelling geldt zolang je volledig eigenaar bent. De invorderingsfaciliteit in de schenk- en erfbelasting speelt uiteraard enkel bij vererven of schenken.

Voorbeeld: kwalificeert dit als NSW-landgoed?

Stel: een ondernemer op leeftijd verwerft ruim vijf hectare, grotendeels bos en natuur, met een woonhuis en enkele bijgebouwen. Hij wil dat het geheel als eenheid in de familie blijft. De eerste vraag is niet hoe hij het overdraagt, maar of het überhaupt kwalificeert.

Met vijf hectare aaneengesloten en een groot aandeel bos en natuur voldoet hij aan de kernvoorwaarden; de verhouding tussen bebouwing en natuur en het feitelijke gebruik bepalen vervolgens of RVO daadwerkelijk rangschikt.

Wordt het landgoed gerangschikt, dan vallen de ongebouwde delen uit box 3, blijft overdrachtsbelasting bij verkrijging achterwege, en geldt bij vererven of schenken de invorderingsfaciliteit, mits het landgoed 25 jaar in stand blijft. Of hij het beter in privé of via een vennootschap houdt, en hoe hij het later aan zijn kinderen overdraagt, zijn aparte vragen. Die komen in deel 2 en deel 3 aan bod.

In het volgende artikel zullen we dieper ingaan op de zogenoemde NSW-BV’s die onderdeel zijn van de vennootschapsbelastingfaciliteit.

Advies over jouw NSW-landgoed?

Port Sight Tax adviseert eigenaren en verkrijgers van landgoederen over rangschikking, openstelling en de overdracht naar de volgende generatie, inclusief de fiscale valkuilen die daarbij spelen. Neem gerust contact op voor een oriënterend gesprek.

Bronnen

Kamerstukken II 1926/27, 413, nr. 3, p. 2-4; art. 2 Rangschikkingsbesluit Natuurschoonwet 1928; Stb. 2020, 331; RVO, informatie over rangschikking aanvragen.