Het korte antwoord. Hoeveel erfbelasting je erfgenamen betalen, hangt af van de testamentvorm, je vermogen, je huwelijksgoederenregime, je pensioen en een eventuele onderneming. Bij een vermogen van € 1 miljoen en twee kinderen scheelt de keuze tussen twee gangbare testamenten in 2026 ruim € 38.000. Een fiscalist berekent dat verschil voordat het testament bij de notaris wordt getekend.
Inhoud
Laat je testament fiscaal toetsen
Bespreek je situatie met Anouk Lobé van Port Sight Tax.
Plan een adviesgesprek
Waarom is een testament ook een fiscale keuze?
Voor de erfbelasting telt elke erfgenaam apart. Iedere erfgenaam heeft een eigen vrijstelling en het tarief stijgt met de omvang van de erfenis.[1] De verdeling tussen partner en kinderen in je testament bepaalt daarom hoeveel erfbelasting er in totaal wordt betaald. De notaris toetst of het testament civielrechtelijk klopt. Wij berekenen per variant wat elke erfgenaam bij het eerste en bij het tweede overlijden betaalt.
Welke testamentvormen zijn er?
- Zonder testament geldt voor gehuwden met kinderen de wettelijke verdeling. De langstlevende krijgt alle bezittingen en schulden. De kinderen krijgen een vordering in geld, die in de regel pas opeisbaar is als de langstlevende overlijdt.[2]
- Bij een langstlevendetestament is de partner enig erfgenaam en krijgen de kinderen pas iets bij het tweede overlijden. Eist een kind toch zijn legitieme portie op, dan kan het testament bepalen dat die vordering pas na het overlijden van de langstlevende hoeft te worden betaald.[3]
- Bij een tweetrapstestament erft de langstlevende onder de voorwaarde dat wat er bij diens overlijden over is, naar de kinderen van de eerst overleden partner gaat. De langstlevende mag het vermogen gebruiken en erop interen.[4]
- Bij een vruchtgebruiktestament erven de kinderen de nalatenschap en krijgt de langstlevende het vruchtgebruik. De langstlevende gebruikt de bezittingen en kan de bevoegdheid krijgen om erop in te teren.[5] Vaak krijgt de langstlevende daarnaast een keuzelegaat, waarmee hij of zij goederen uit de nalatenschap kan overnemen.
Daarnaast bevat een testament vaak losse clausules, zoals een uitsluitingsclausule voor schoonkinderen en de benoeming van een executeur die de nalatenschap afwikkelt.[6] Een executeur kan alleen bij testament worden benoemd.
Hoe groot is het verschil in een rekenvoorbeeld?
Een echtpaar is getrouwd in gemeenschap van goederen. Het heeft € 1.000.000 vermogen en twee kinderen. We vergelijken twee testamenten met de tarieven van 2026 en een vermogen dat tot het tweede overlijden gelijk blijft.
Als de langstlevende alles erft, gebruiken de kinderen bij het eerste overlijden hun vrijstelling van € 26.230 per kind niet. Bij het tweede overlijden wordt dan het hele vermogen in één keer belast, grotendeels tegen 20%. Bij de wettelijke verdeling ontvangen de kinderen al bij het eerste overlijden hun vordering, die bij het tweede overlijden als schuld van de nalatenschap afgaat. Het verschil tussen beide testamenten is € 38.579. Als het erfdeel per kind onder de eerste schijf van € 158.669 blijft, is het verschil kleiner. Het bestaat dan alleen uit de extra gebruikte kindvrijstellingen.
Welke andere testamentkeuzes hebben fiscale gevolgen?
- De vrijstelling voor de partner is in 2026 € 828.035. Als de partner door het overlijden nabestaandenpensioen krijgt, gaat de helft van de contante waarde daarvan van de vrijstelling af. De vrijstelling is minimaal € 213.915.[7]
- De bedrijfsopvolgingsregeling geldt alleen voor de erfgenaam die de onderneming voortzet.[8] Het testament moet de aandelen dus aan die erfgenaam toedelen.
- Of een erfenis in het huwelijk van je kind valt, hangt af van het huwelijksgoederenregime van je kind en van een uitsluitingsclausule in je testament.[9]
- Heb je een buitenlandse nationaliteit of vermogen in het buitenland, dan bepaalt de Europese Erfrechtverordening welk erfrecht van toepassing is. In je testament kun je kiezen voor het recht van je nationaliteit.[10] Voor de erfbelasting gelden eigen regels. Zo wordt een Nederlander tot tien jaar na emigratie nog als inwoner van Nederland behandeld.[11]
Een voorbeeld uit onze praktijk
Een echtpaar dat in gemeenschap van goederen is getrouwd en twee volwassen kinderen heeft, vroeg ons om een plan voor de komende jaren. Het testament van de man was uit de jaren tachtig. Daarin was zijn vrouw enig erfgenaam. De vrouw heeft een andere Europese nationaliteit en had geen testament. Beiden wilden dat de kinderen bij het eerste overlijden meteen meedelen en dat schoonkinderen niets uit de erfenis krijgen.
Het testament van de man was van vóór het erfrecht van 2003. Als hij als eerste zou overlijden, zouden de kinderen niet erven, met de gevolgen uit het rekenvoorbeeld. Voor de vrouw gold de wettelijke verdeling, zonder uitsluitingsclausule en zonder rechtskeuze. We hebben beide situaties doorgerekend en een opzet gemaakt voor nieuwe testamenten. Daarin delen de kinderen mee en is een uitsluitingsclausule opgenomen. De opzet sluit aan op een schenkingsplan voor 2026, zodat de notaris testamenten en schenkingen in één keer kan vastleggen.
Aandachtspunten
- Bij de wettelijke verdeling betalen de kinderen erfbelasting over een vordering die zij nog niet kunnen opeisen. Regel in het testament hoe zij die belasting betalen.
- Een schenking binnen 180 dagen voor het overlijden wordt voor de erfbelasting behandeld als erfenis.[12] Stem een schenkingsplan daarom af op het testament.
- Laat je testament opnieuw bekijken na een huwelijk, scheiding, geboorte of emigratie, en als je een onderneming verkoopt.
Hoe pakt Port Sight Tax dit aan?
We maken een overzicht van je vermogen, huwelijksgoederenregime, pensioen en onderneming. Daarna rekenen we de testamentvarianten door met de bedragen van het lopende jaar. De uitkomst leggen we vast in een memo voor jou en je notaris. Neem contact op met Anouk Lobé als je je huidige testament wilt laten nakijken of een nieuw testament laat opstellen.
Peildatum: tarieven en vrijstellingen 2026. Volgens het Belastingplan 2027, dat nog in behandeling is, blijven de tarieven in 2027 gelijk.
Juridische bronnen
- Art. 24 en art. 32 lid 1 SW 1956.
- Art. 4:13 BW.
- Art. 4:82 BW.
- Art. 4:141 BW.
- Art. 3:215 BW.
- Art. 4:142 lid 1 BW.
- Art. 32 lid 1 onderdeel 4 SW 1956.
- Art. 35b e.v. SW 1956.
- Art. 1:94 lid 2 onderdeel a BW.
- Art. 21 en 22 Verordening (EU) nr. 650/2012.
- Art. 3 lid 1 SW 1956.
- Art. 12 lid 1 SW 1956.
Lees ook: Huwelijkse voorwaarden fiscaal toetsen.
Veelgestelde vragen over dit onderwerp
De notaris stelt het testament op en legt het vast in een akte. Een fiscalist berekent wat de varianten aan erfbelasting kosten en stemt het testament af op je huwelijkse voorwaarden, schenkingen en onderneming.
Ja. Het testament is wel geschreven voor het erfrecht en de belastingregels van toen. Vaak sluit het niet aan op de huidige vrijstellingen. Laat het daarom nakijken.
Nee. Bij een kleiner vermogen is het verschil tussen testamentvormen klein en kan een eenvoudig testament de beste keuze zijn. Het verschil wordt groter naarmate het erfdeel per kind boven € 158.669 (2026) uitkomt.
Geschreven door:
Anouk Lobé
Tax Advisor
Anouk leest een fiscale structuur zoals anderen een landkaart: ze ziet meteen waar de routes samenkomen. Haar achtergrond in fiscaal recht levert de juridische diepgang, haar analytisch vermogen het overzicht.
Contact opnemen
Vrijblijvend Adviesgesprek
Meer weten over dit onderwerp? Boek een gratis consult met een van onze specialisten.
Boek een afspraak
In 1 min. geregeld
