Het korte antwoord. Huwelijkse voorwaarden bepalen wat partners bij overlijden met elkaar verrekenen, en daarmee hoeveel erfbelasting er wordt betaald. Een wederkerig verplicht finaal verrekenbeding waarbij bij helfte wordt verrekend, leidt niet tot erfbelasting. Krijgt een partner meer dan de helft, dan is het meerdere sinds 1 januari 2026 belast. Ondernemers moeten voorwaarden en testament afstemmen voor de bedrijfsopvolgingsregeling.
Inhoud
Laat je huwelijkse voorwaarden toetsen
Bespreek je situatie met Anouk Lobé van Port Sight Tax.
Plan een adviesgesprek
Waarom laat je huwelijkse voorwaarden fiscaal toetsen?
Huwelijkse voorwaarden worden vaak gemaakt om privévermogen te beschermen tegen zakelijke schuldeisers of voor het geval van een scheiding. De gevolgen voor de erfbelasting worden pas duidelijk bij een overlijden. De notaris moet nagaan of beide partners de gevolgen begrijpen. Die plicht is zwaarder als de gevolgen voor een van hen nadelig zijn.[1]
Welke regelingen kun je in huwelijkse voorwaarden opnemen?
- Bij een koude uitsluiting houdt ieder zijn eigen vermogen en wordt nooit iets verrekend.
- Bij een periodiek verrekenbeding verdelen partners elk jaar wat er van hun inkomsten overblijft na betaling van de kosten van de huishouding.
- Bij een finaal verrekenbeding wordt pas afgerekend als het huwelijk eindigt, door scheiding, door overlijden of in beide gevallen. Volgens de wettelijke regeling wordt dan bij helfte verdeeld wat het vermogen tijdens het huwelijk is gegroeid.[2] Bij een zogenoemd alsof-beding wordt al het vermogen verdeeld alsof de partners in gemeenschap van goederen waren getrouwd, dus ook wat ieder vóór het huwelijk al had.
Een finaal verrekenbeding kan verplicht of facultatief zijn. Bij een verplicht beding wordt altijd verrekend, bij een facultatief beding alleen als de langstlevende daarom vraagt. Het beding kan ook wederkerig of eenzijdig zijn. Een wederkerig beding geldt ongeacht wie het eerst overlijdt, een eenzijdig beding alleen als een bepaalde partner als eerste overlijdt. Een verplicht en wederkerig beding waarbij bij helfte wordt verrekend, leidt niet tot erfbelasting.[3] Bij de andere varianten kan de verrekenvordering wel belast zijn.[4]
Wat kost een koude uitsluiting bij overlijden?
Bij een koude uitsluiting gaat het vermogen van de overleden partner volledig via het erfrecht. Bij een verplicht wederkerig alsof-beding krijgt de langstlevende eerst een verrekenvordering, waarover geen erfbelasting wordt geheven.
Partner A heeft € 3.000.000 vermogen en partner B heeft geen vermogen. A overlijdt en B is enig erfgenaam (tarieven 2026, zonder pensioen).
Bij het eerste overlijden is het verschil € 300.000. B laat daarna wel meer vermogen na. Bij twee kinderen betalen zij bij het tweede overlijden ongeveer € 60.000 meer. Per saldo is het verschil ongeveer € 240.000.
Wat is er per 1 januari 2026 veranderd?
In 2024 oordeelde de Hoge Raad dat een huwelijksgemeenschap met ongelijke delen niet tot schenk- of erfbelasting leidde.[5] De wetgever heeft de Successiewet daarop aangepast.[6] Als een partner bij het einde van een gemeenschap of bij een finale verrekening meer krijgt dan de helft, is het meerdere sinds 1 januari 2026 belast met schenk- of erfbelasting. Tegenbewijs is niet mogelijk, ook niet bij een civielrechtelijke reden zoals het beperken van de legitieme portie.
Voor voorwaarden die vóór 16 september 2025, 16.00 uur zijn gemaakt, geldt overgangsrecht.[7] Dat overgangsrecht vervalt als je het aandeel in de gemeenschap of in het te verrekenen vermogen wijzigt. Wil je een bestaand verschil in vermogen compenseren, dan kun je een deel van het vermogen buiten de verrekening houden en de rest bij helfte verrekenen.
Waarom moet een ondernemer voorwaarden en testament samen laten toetsen?
Stel dat er een finaal verrekenbeding is en dat de partner zonder onderneming als eerste overlijdt. In de nalatenschap van die partner zit dan een verrekenvordering op de ondernemer. Volgens het beleid geldt de bedrijfsopvolgingsregeling voor het deel van die vordering dat betrekking heeft op de onderneming. Voorwaarde is dat de langstlevende ondernemer de vordering zelf erft.[8] Erven de kinderen de vordering, bijvoorbeeld doordat de ondernemer de nalatenschap verwerpt, dan geldt de regeling niet.[9]
Een voorbeeld uit onze praktijk
Na het overlijden van een ondernemer hebben we zijn nalatenschap in kaart gebracht. Hij had partnerschapsvoorwaarden met uitsluiting van iedere gemeenschap. Daarin stonden wederzijdse vergoedingsrechten en geen verrekenbeding. In ruim vijftien jaar was er geld heen en weer gegaan tussen de partners en zijn vennootschappen, via rekening-courant en leningen. Zijn kinderen waren onterfd en hadden alleen recht op hun legitieme portie.
Hoe groot de nalatenschap was, en dus ook de legitieme portie en de erfbelasting, hing af van die vergoedingsrechten.[10] Die moesten achteraf uit bankafschriften en jaarstukken worden afgeleid. Als de partners de onderlinge vorderingen elk jaar hadden vastgelegd, was dat niet nodig geweest.
Aandachtspunten
- Huwelijkse voorwaarden en wijzigingen daarvan moeten bij notariële akte worden gemaakt. Een onderhandse wijziging is nietig.[11]
- Is een periodiek verrekenbeding niet uitgevoerd, dan is onzeker of de bedrijfsopvolgingsregeling geldt voor de verrekenvordering die daardoor ontstaat.
- Leg bij een internationaal huwelijk in de voorwaarden vast welk huwelijksvermogensrecht van toepassing is.[12]
Hoe pakt Port Sight Tax dit aan?
We berekenen voor jouw vermogen wat de verschillende regimes bij overlijden kosten, toetsen de voorwaarden aan de regels van 2026 en stemmen ze af op je testament en je onderneming. Neem contact op met Anouk Lobé als je gaat trouwen, een geregistreerd partnerschap aangaat of je voorwaarden wilt wijzigen.
Peildatum: wet en beleid per 1 januari 2026, tarieven en vrijstellingen 2026. Volgens het Belastingplan 2027, dat nog in behandeling is, blijven de tarieven in 2027 gelijk.
Juridische bronnen
- Art. 43 lid 1 Wet op het notarisambt; HR 2 februari 2024, ECLI:NL:HR:2024:165.
- Art. 1:132 e.v. BW, in het bijzonder art. 1:139 lid 1 BW.
- HR 27 juni 1990, ECLI:NL:HR:1990:ZC4328, BNB 1990/255.
- HR 9 mei 1984, ECLI:NL:HR:1984:AC0859, BNB 1984/210 (verplicht eenzijdig beding, art. 11 lid 3 SW 1956).
- HR ECLI:NL:HR:2024:239, BNB 2024/41.
- Art. 11 lid 4 en 5 SW 1956, gewijzigd bij het Belastingplan 2026 (Kamerstukken II 2025/26, 36 812).
- Belastingplan 2026, Kamerstukken II 2025/26, 36 812, nr. 3 (memorie van toelichting).
- Besluit van 17 januari 2013, nr. BLKB2012/1221M, onderdeel 3.7, laatstelijk gewijzigd bij besluit van 4 juni 2024, nr. 2024-0000012721.
- Hof Arnhem-Leeuwarden 7 juni 2016, ECLI:NL:GHARL:2016:4548.
- Art. 1:87 BW.
- Art. 1:115 BW; HR 30 augustus 2019, ECLI:NL:HR:2019:1292.
- Art. 22 Verordening (EU) 2016/1103.
- Art. 1:141 lid 3 BW.
- Art. 1a en art. 11 lid 5 SW 1956.
Lees ook: Testament fiscaal doorrekenen.
Veelgestelde vragen over dit onderwerp
Ja, bij notariële akte. Als je daarbij je aandeel in de gemeenschap of in het te verrekenen vermogen wijzigt, vervalt het overgangsrecht en gelden de regels van 2026.
Dan wordt bij het einde van het huwelijk vermoed dat het aanwezige vermogen is gevormd uit inkomsten die verrekend hadden moeten worden. Daardoor kan alsnog een groot deel van het vermogen worden verrekend.
Partnerschapsvoorwaarden vallen onder dezelfde regels. Voor samenwoners die voor de erfbelasting als partner worden gezien, is een ongelijke verrekening sinds 2026 ook belast.
Geschreven door:
Anouk Lobé
Tax Advisor
Anouk leest een fiscale structuur zoals anderen een landkaart: ze ziet meteen waar de routes samenkomen. Haar achtergrond in fiscaal recht levert de juridische diepgang, haar analytisch vermogen het overzicht.
Contact opnemen
Vrijblijvend Adviesgesprek
Meer weten over dit onderwerp? Boek een gratis consult met een van onze specialisten.
Boek een afspraak
In 1 min. geregeld
