
Inhoud
Een papieren schenking, in fiscaal jargon een schuldigerkenning uit vrijgevigheid, is een beproefd instrument in de estate planning. Het Belastingplan 2027 maakt via een nieuw artikel 12a Successiewet 1956 (SW 1956) de aflossing van zo’n schuld voortaan zelf tot een belastbaar feit. Dat raakt binnenlandse situaties al flink, maar voor onze internationale praktijk is de belangrijkste vraag: wat betekent dit voor een papieren schenking die vóór migratie in het buitenland is gedaan?
Snel antwoord: geldt de nieuwe fictie ook voor buitenlandse papieren schenkingen?
Naar de tekst: ja. Het voorgestelde art. 12a SW 1956 knoopt aan bij de aflossing, niet bij waar of wanneer de schuldigerkenning is getekend. Wie vóór zijn verhuizing naar Nederland in het buitenland onderhands een papieren schenking deed en daarna, als Nederlands inwoner, aflost of overlijdt met een openstaande schuld, krijgt te maken met een Nederlandse fictieve verkrijging.
Het overgangsrecht beschermt alleen notariële akten, dus een buitenlandse onderhandse akte valt erbuiten. Voor de schenkingsvariant is er met bijna geen enkel land een verdrag dat dubbele heffing voorkomt.
Let op: het Belastingplan 2027 is op 12 november 2026 door de Tweede Kamer aangenomen, maar moet nog door de Eerste Kamer. De maatregel, inclusief ingangsdatum en overgangsrecht, is dus nog niet definitief.
• De papieren schenking en wat er met het Belastingplan 2027 verandert
Bij een papieren schenking erkent de schenker een bedrag schuldig aan de begiftigde, doorgaans een ouder aan een kind, zonder het geld daadwerkelijk over te maken. De begiftigde krijgt een vordering die meestal pas opeisbaar is bij het overlijden van de schenker. Schenkbelasting is over de schuldigerkenning direct verschuldigd, maar het voordeel zat in wat daarna kwam: aflossing tijdens leven was geen belastbaar feit en de jaarlijkse rente die de schenker betaalde bleef onbelast. Zo kon de progressie in de schenk- en erfbelasting deels worden afgevlakt, ook zonder liquide middelen op het moment van schenken.
Kort: wat is een schuldigerkenning uit vrijgevigheid?
Een schenking op papier waarbij de schenker een geldbedrag schuldig erkent in plaats van het te betalen. De begiftigde houdt een vordering; de schenker houdt het vermogen (bijvoorbeeld de woning) in handen en betaalt doorgaans jaarlijks rente over de erkende schuld om te voorkomen dat art. 10 SW 1956 de schuld alsnog in de nalatenschap trekt.
Het Belastingplan 2027 maakt daar een einde aan: art. 12a SW 1956 merkt de aflossing zelf aan als fictieve verkrijging. Lost de schenker af meer dan 180 dagen vóór zijn overlijden, dan is sprake van een fictieve verkrijging krachtens schenking. Lost hij af binnen 180 dagen vóór overlijden, of staat de schuld bij overlijden nog open, dan is het een fictieve verkrijging krachtens erfrecht. Het progressievoordeel verdwijnt daarmee grotendeels. Schenkbelasting die eerder over de schuldigerkenning is betaald, wordt verrekend, maar zonder rentevergoeding.
2. De kernvraag: knoopt de fictie aan bij de aflossing of bij de schenking?
Voorbeeld: een Amerikaanse ondernemer erkent in 2019 onderhands $ 500.000 schuldig aan zijn dochter. Hij heeft dan geen band met Nederland; Nederlandse schenkbelasting is niet verschuldigd. In 2027 verhuist hij via de DAFT-regeling naar Nederland. Lost hij in 2030 $ 250.000 af, dan is dat naar de tekst van art. 12a SW 1956 een fictieve verkrijging krachtens schenking, belast bij de dochter. Overlijdt hij in 2032 met een restschuld van $ 250.000, dan is die restschuld een fictieve verkrijging krachtens erfrecht.
Dat wijkt af van het systeem van de wet. De Successiewet belast een schenking in beginsel wanneer de schenker ten tijde van de schenking in Nederland woont (art. 1 jo. 3 SW 1956) en een verkrijging krachtens erfrecht wanneer de erflater ten tijde van het overlijden in Nederland woonde. Art. 12a SW 1956 maakt niet het tekenen van de schuldigerkenning tot belastbaar feit, maar de aflossing (of het openstaan bij overlijden). Het aanknopingsmoment is daarmee niet 2019, toen in de VS werd getekend, maar het latere moment van aflossing of overlijden.
Woont de schenker op dat moment in Nederland, dan valt de fictieve verkrijging binnen de Nederlandse heffing, ook al is de schuldigerkenning in het buitenland en zonder enige band met Nederland ontstaan. De herkomst van de akte speelt geen rol; het gaat erom waar en wanneer wordt afgelost of overleden.
De tabel zet de drie varianten op een rij, met per variant of een belastingverdrag kan helpen (zie paragraaf 5).
3. Het overgangsrecht sluit buitenlandse akten feitelijk uit
Het wetsvoorstel kent overgangsrecht (een nieuw art. 81 SW). Art. 12a geldt niet voor schuldigerkenningen die vóór 11 november 2026, 17:15 uur in een notariële akte zijn vastgelegd, of die uiterlijk 31 december 2026 zowel notarieel zijn vastgelegd als tot stand zijn gekomen. Voor Nederlandse constructies is er dus nog even tijd om onder het oude regime te blijven.
Voor buitenlandse schuldigerkenningen helpt dit niet. Het overgangsrecht eist een notariële akte, en buitenlandse papieren schenkingen zijn vaak onderhands. Een ‘notarized’ stuk uit bijvoorbeeld de VS volstaat ook niet: een notary public waarmerkt vooral handtekeningen en maakt geen notariële akte in de zin van de Successiewet. Of een akte van een buitenlandse civil-law-notaris, bijvoorbeeld uit België of Duitsland, wel onder het overgangsrecht valt, is nog onzeker. Buitenlandse onderhandse schuldigerkenningen, waarvoor vóór migratie geen Nederlandse notaris nodig was, vallen dus zonder overgangsbescherming onder de fictie.
4. Geen verrekening van buitenlandse belasting: risico op dubbele heffing
Art. 12a verrekent eerder betaalde schenkbelasting over de oorspronkelijke schuldigerkenning. Dat geldt alleen voor Nederlandse schenkbelasting, en die is bij een buitenlandse papieren schenking nooit geheven. Er valt dus niets te verrekenen: de volledige aflossing is belast.
De oorspronkelijke schenking kan destijds wel in het buitenland belast zijn. Dat verschilt per land: in de VS geldt een schuldigerkenning vaak al als voltooide gift, terwijl andere landen pas de betaling belasten. Het resultaat kan economisch dubbele heffing zijn. Het Besluit voorkoming dubbele belasting 2001 helpt dan in de regel niet: dat geeft alleen vermindering voor bepaalde buitenlandse bezittingen, zoals onroerende zaken en ondernemingsvermogen, en niet voor een vordering.
5. Belastingverdragen: soms erfbelasting, zelden schenkbelasting
Nederland heeft maar zeven verdragen voor erf- en schenkbelasting: met Finland, Israël, Oostenrijk, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Zweden en Zwitserland. Alleen de verdragen met het Verenigd Koninkrijk en Oostenrijk gaan ook over schenkingen, en Zweden, Israël en Oostenrijk heffen zelf geen erf- of schenkbelasting meer. Met de meeste landen is er dus geen verdrag en geldt alleen de eenzijdige regeling van het Besluit voorkoming dubbele belasting 2001.
Voor de erfrechtelijke varianten (art. 12a lid 2 en 3) is een verdrag, als dat er is, het toetsingskader. Het verdrag met de VS laat zien hoe dat werkt: een vordering is geen onroerende zaak of vaste-inrichtingsvermogen en valt daarom onder de heffing van de woonstaat van de erflater, met een vangnet voor staatsburgerschap en een verrekeningsregel. Woont de erflater voor het verdrag in Nederland, dan mag Nederland in beginsel heffen. Problemen ontstaan pas als hij voor het verdrag geen inwoner van Nederland is, bijvoorbeeld kort na migratie of omdat de tiebreaker naar het andere land wijst, terwijl Nederland via art. 12a en de nationale woonplaatsficties toch wil heffen.
Voor de schenkingsvariant (art. 12a lid 1) is er, behalve met het Verenigd Koninkrijk en Oostenrijk, geen verdrag. Niets beperkt dan de Nederlandse heffing, maar niets voorkomt ook dubbele belasting. Het OESO-modelverdrag van 1982 dekt schenkingen wel, maar de meeste Nederlandse verdragen zijn ouder.
6. Onze analyse: waar gaat de fictie te ver?
Naar de letter van de wet reikt de fictie tot buitenlandse schuldigerkenningen (zie paragraaf 2). Het standpunt dat art. 12a buitenlandse papieren schenkingen niet kan raken, is naar de tekst dan ook niet houdbaar.
Principieel wringt het wel. Nederland belast de nakoming van een verbintenis die is ontstaan toen Nederland geen enkele heffingsaanspraak had. De oorspronkelijke schenking was, naar het recht van het land waar zij werd gedaan, een voltooide rechtshandeling; art. 12a herkwalificeert de latere aflossing tot een ‘nieuwe’ Nederlandse verkrijging. Als antimisbruikmaatregel in binnenlandse situaties is dat verdedigbaar, maar niet vanzelfsprekend voor een constructie die vóór migratie en buiten Nederland tot stand kwam.
Volgens ons gaat Nederland op twee punten te ver. Ten eerste bij de schenkingsvariant: niet omdat een verdrag wordt geschonden (dat is er niet), maar omdat dubbele heffing ontstaat die het OESO-model juist voorkomt. Ten tweede bij de erfrechtelijke variant als er een verdrag is en de erflater daarvoor geen inwoner van Nederland is: wordt daar via art. 12a en de woonplaatsficties toch geheven over een niet-situsvordering, dan verhoudt dat zich slecht tot de verdeling van heffingsrechten in het verdrag en tot de goede trouw bij de uitvoering van verdragen. Dat een eenzijdig ingevoerde fictiebepaling de heffingsgrondslag na afsluiting van het verdrag oprekt, is precies het type spanning dat de Hoge Raad bij andere Successiewet-ficties kritisch heeft getoetst.
Kortom: de grootste risico’s zitten in (a) onverrekende dubbele heffing op de schenkingsvariant en (b) een reële verdragsspanning op de erfrechtelijke variant in niet-inwonerscenario’s. Garanties zijn er niet: veel hangt af van de verdragswoonplaats, het moment van aflossen en overlijden en de opstelling van de inspecteur. Wel zien wij aanknopingspunten om te betogen dat Nederland ten minste een deel van de heffing moet laten varen.
7. Wat u nu kunt doen
- Inventariseer bestaande buitenlandse schuldigerkenningen uit vrijgevigheid vóór een cliënt zich in Nederland vestigt, ook akten die nooit in een Nederlandse aangifte zijn opgenomen.
- Breng de geplande aflossingsmomenten en het overlijdensrisico in kaart; dat zijn de triggers van art. 12a.
- Ga na of er een erfbelastingverdrag is en beoordeel zo ja de verdragswoonplaats op het relevante peilmoment.
- Laat een adviseur in het land van herkomst beoordelen hoe de schenking daar is of wordt belast.
- Bepaal vorm en timing van toekomstige aflossingen en leg feiten en motieven vast.
Hoe Port Sight Tax u helpt
Port Sight Tax is gespecialiseerd in grensoverschrijdende fiscaliteit en estate planning, met nadruk op de wisselwerking tussen het Nederlandse en buitenlandse belastingstelsels. Rondom papieren schenkingen van inkomende cliënten bieden wij:
- Een reikwijdte- en verdragsanalyse van bestaande buitenlandse schuldigerkenningen onder het nieuwe art. 12a SW.
- Planning van aflossings- en overlijdensscenario’s, met oog voor de verdragswoonplaats.
- Coördinatie met buitenlandse adviseurs over de schenk- en erfbelasting in het land van herkomst.
- Begeleiding en vertegenwoordiging richting de Belastingdienst wanneer de inspecteur de fictie toepast.
Neem gerust vrijblijvend contact met ons op voor een oriënterend gesprek.
Disclaimer: Dit artikel is bedoeld als algemene informatievoorziening en vormt geen juridisch of fiscaal advies. De besproken maatregel is nog niet definitief. Port Sight Tax adviseert niet over buitenlands belastingrecht; raadpleeg daarvoor een adviseur in het betreffende land. Neem voor uw specifieke situatie altijd contact op met een belastingadviseur.
Veelgestelde vragen over dit onderwerp
Ja. Art. 12a knoopt aan bij de aflossing, niet bij een eerdere Nederlandse aangifte. Omdat destijds geen Nederlandse schenkbelasting is geheven, valt er bovendien niets te verrekenen: de volledige aflossing is belast.
Nee. Een ‘notarized’ stuk, zoals in de VS gebruikelijk, is geen notariële akte in de zin van de Successiewet en valt dus niet onder het overgangsrecht.
Nee. Het Belastingplan 2027 is op 12 november 2026 door de Tweede Kamer aangenomen, maar moet nog door de Eerste Kamer. De ingangsdatum en het overgangsrecht liggen pas vast na afronding daarvan; het overgangsrecht loopt tot 31 december 2026.
Anouk Lobé
Anouk leest een fiscale structuur zoals anderen een landkaart: ze ziet meteen waar de routes samenkomen. Haar achtergrond in fiscaal recht levert de juridische diepgang, haar analytisch vermogen het overzicht.
Vrijblijvend Adviesgesprek
Meer weten over dit onderwerp? Boek een gratis consult met een van onze specialisten.


